Развивање на механизам и алатки за транспарентна распределба на средства од општинските буџети за финансирање на проекти на ГО, дизајнирање на грантови шеми, зајакнување на капацитетите на ЕЛС и на ГО за реализација и користење на средствата, мониторирање на процесот.

Воспоставување на електронски табли во општините како многу достапен начин за информирање на членовите на советите и воопшто на граѓаните за клучните финансиски податоци од работењето на општината и јавните служби, преку автоматско преземање на кварталните извештаи за реализацијата на буџетот подготвени од страна на општинската администрација и нивна достапност за членовите на советите и за јавноста со помош на контролните табли. Податоците се објавуваат на начин кој што ќе биде разбирлив за членовите на советите кои што не се финансиски експерти, како и за граѓаните. Целта е со поголема информираност, членовите на советите да можат поодговорно да ја вршат контролната функција, како и да донесуваат одлуки врз основа на информации и во тесна соработка и во консултација со граѓаните. Имплементација на проекти кои што ќе го поттикнат инклузивниот пристап во донесувањето на одлуките. Исто така и прилагодување на ВЕБ страниците на општините на потребите на лицата со попреченост, со цел да се овозможи пристап до информации и поголема вклученост и на овие лица во процесите на донесување на одлуки.

Македонија веќе има развиено стандард за мета-податоци кој е имплементиран во новиот портал за отворени податоци. Овој стандард би бил појдовна точка за развој на стандарди на мета-податоци на регионално ниво.

За да можат да се отворат податоците кај институциите како и да се приоритизира отварањето на податочните сетови, потребно е во секоја институција да се направи каталог на податочни сетови што ги поседува и кои имаат отворен карактер.

Анализа на 1-2 истородни податочни сетови од две или повеќе институции, разгледување на можностите за нивно унифицирање и доставување на предлог структура на податочниот сет во кој институциите би ги објавувале овие податоци.

Зголемување на свесноста на институциите, граѓаните, бизнис заедницата, невладиниот сектор, како и сите други чинители во процесот на отварање и реискористување на отворените податоци, како и придобивките кои граѓаните и малите и средни претпријатија можат да ги имаат од отворањето на податоците.

Поголема прегледност при приоритизацијата и отварањето на податочните сетови како и можност за анализа и компарација на истородни податочни сетови од различни институции како и поголема свесност за отворените податоци:

• Граѓаните бараат од институциите отворање на податоците

Малите и средни претпријатија, и универзитетите креираат апликации со отворени податоци кои им користат на граѓаните.

Агенцијата за вработување на РСМ во соработка со Здружението за еманципација, солидарност и еднаквост на жените (ЕСЕ) ќе подготват стандардизирана форма на годишни наративно- финансиски извештаи за секоја од активните мерки за вработување на Оперативниот план за активни програми и мерки за вработување и услуги на пазарот на трудот. Форматот на извештај ќе значи унифицирање на параметрите за наративно известување на ниво на институција, а во себе ќе содржи податоци за тоа што институцијата има направено и постигнато со трошоците направени во тековната година соодветно на целите, резултатите и активностите предвидени со програмата. Исто така ќе обезбеди финансиско известување и ќе содржи податоци за тоа колку средства се планирани и потрошени на ниво на активност и по извршител на буџетската програма. Овие извештаи институцијата ќе ги објавува на својата интернет страница во текот на вториот квартал од тековната година за претходната година.

Агенцијата за вработување на РСМ ќе селектира минимум една активна мерка за вработување од Оперативниот план за активни програми и мерки за вработување и услуги на пазарот на трудот за која во периодот на имплементација на овој акциски план, во соработка со ЕСЕ, ќе се развијат механизими/методологии за мерење на влијанието на трошоците од истата врз крајните корисници. Вака развиениот механизам/методологија ќе се пилотира на идентификуваната пилот буџетска програма/активна мерка за вработување (спроведувањето на процесот на оценка и комуникацијата со крајните корисници ќе се спроведе во соработка Здружението ЕСЕ). За таа цел ЕСЕ ќе развие и спроведе еднодневна обука за презентирање на чекорите за оценување на влијанието на буџетските трошоци врз крајните корисници на јавните услуги. Дополнително, овој процес ќе овозможи идентификување на реалните потреби и приоритети на крајните корисници кои понатаму ќе помогнат на институцијата во процесот на планирање на идните активности. По завршувањето на периодот на пилотирање, институцијата ќе ги вклучи резултатите од спроведениот процес на оценување во планирање на буџетот и активностите за пилот програмата/активната мерка за вработување за 2021 година, ќе ја усвојат развиената методологија и ќе ја аплицираат и на други активни програми и мерки за вработување.

Министерството за здравство во соработка со Здружението за еманципација, солидарност и еднаквост на жените (ЕСЕ) подготвија стандардизирана форма на годишни наративно-финансиски извештаи за секоја од превентивните и куративните буџетски програми за 2017 година и истите се објавени на веб страницата на министерството. Во текот на наредниот период ќе се продолжи со иницијативата за објавување на годишните извештаи за реализација на програмските активности за секоја од превентивните и куративните програми за здравствена заштита.

Воспоставениот формат на извештај ќе значи унифицирање на параметрите за наративно известување на ниво на институција, а во себе ќе содржи податоци за тоа што институцијата има направено и постигнато со трошоците направени во тековната година соодветно на целите, резултатите и активностите предвидени со програмата. Исто така ќе обезбеди финансиско известување и ќе содржи податоци за тоа колку средства се планирани и потрошени на ниво на активност и по извршител на буџетската програма. Овие извештаи институцијата ќе ги објави на своите интернет страници во текот на првата половина од тековната година за претходната година.

Министерството за здравство ќе селектира минимум една превентивна или куративна буџетска програма во соработка со ЕСЕ,ќе се развијат механизими/методологии за мерење на влијанието на трошоците од истата врз крајните корисници. Вака развиениот механизам/методологија ќе се пилотира на идентификуваната пилот буџетска програма (спроведувањето на процесот на оценка и комуникацијата со крајните корисници ќе се спроведе во соработка Здружението ЕСЕ). За таа цел ЕСЕ ќе развие и спроведе еднодневна обука за презентирање на чекорите за оценување на влијанието на буџетските трошоци врз крајните корисници на јавните услуги. Дополнително, овој процес ќе овозможи идентификување на реалните потреби и приоритети на крајните корисници кои понатаму ќе помогнат на институцијата во процесот на планирање на идните активности. По завршувањето на периодот на пилотирање, институцијата ќе ги вклучи резултатите од спроведениот процес на оценување во планирање на буџетот и активностите за избраната пилот програмата за 2021 година.

Бирото за јавни набавки да им препорача на сите договорни органи во земјата што спроведуваат јавни набавки во согласност со Законот за јавни набавки и коишто се регистрирани на Електронскиот систем за јавни набавки да ги објавуваат на своите интернет-страници (или ако немаат своја, на интернет-страницата на институцијата под

чијашто надлежност работат) следниве, основни, податоци за јавните набавки (самостојно или како линк до веќе објавените документи на ЕСЈН) и тоа: годишен план за јавни набавки со измените и дополнувањата, огласите за јавни набавки, известувањата за склучен договор за јавни набавки, известувањата за реализиран договор за јавни набавки и склучените договори за јавни набавки.

Инаку, станува збор за веќе постојни документи коишто се објавуваат на ЕСЈН кој, пак, првенствено е портал за фактичко спроведување на јавните набавки, а чиишто корисници се самите договорни органи и фирмите, односно економските оператори. Со објавување на овие документи и на своите интернет-страници, се овозможува поширока транспарентност, а со тоа и отчетност и одговорност на институциите што трошат јавни пари и полесен увид во тоа трошење за оние чиишто пари ги трошат, односно граѓаните.

Оттука, заложбата предвидува едноставно објавување на овие документи на интернет-страниците на институциите како линк кој ќе води до веќе објавените документи на ЕСЈН, со што целата постапка на објавување ќе биде брза, кратка и едноставна и нема да бара поспецифични компјутерски вештини.

Достапност на 100% од основните податоци за јавните набавки на институциите на нивните интернет-страници (или на интернет-страниците на институциите под чијашто надлежност работат) од 01.01.2019 година натаму, што ќе придонесе за зголемување на интегритетот и поефикасно искористување на јавните добра.

Заради зголемување на транспарентноста и поголемо приближување на информациите за трошењето на буџетот на РСМ кон граѓаните и сите заинтересирани страни, а воедно и за искористување на податоците за аналитички, научни и истражувачки цели Министерството за финансии се одлучи на отворање на податоците кон јавноста и нивна поголема достапност. Со оваа заложба Министерството за финансии во соработка со Меѓународниот републикански институт ќе госпроведе концептот на “Отворен трезор” односно “Отворени финансии” како дел од транспарентноста за трошењето на Буџетот на РСМ.

Податоците што треба да се презентираат преку системот “Отворени финансии” ќе бидат извлечени од постојниот информациски систем за финансии со овозможување на размена на податоци на ниво на база на податоци помеѓу новото решение и постојниот информациски систем. Апликацијата ќе понуди:

– опција за пребарување на податоци по одреден временски интервал, период и по одреден датум и тоа по име / физичко или правно лице или буџетски корисник,

– податоците ќе се објавуваат во машински читлив формат согласно Законот за користење на податоци од јавниот сектор,

-,,Според член 7 став од Законот за слободен пристап до информации од јавен карактер – назив и сметка на налогодавач (буџетски корисник), расходно конто и назив, програма и назив, износ, назив и едиствен даночен број на примач ( само правни лица) и назив на примач ( само име и презиме кај физичките лица”.

-,,Според  член 7 став 3 од Законот за слободен пристап до информации од јавен карактер објавените лични податоци во врска со информациите од ставот 2 на овој член се достапни две години, од денот на објавата.”

– опција да се оневозможи објавувањето на одредени трансакции или да се модифицираат пред објавување, како што се покривање на името и презимето со “Непознато лице (UP)” или исклучување на сите или некои од трансакциите на одредени буџетски корисници кои се сметаат и се класифицирани како доверливи. Таквите исклучувања може да се направат од

-,,Сетот на податоци ,,Трансакции”  се однесува наподатоци кои се аналитички, односно че бидат прикажени трансакциите од кои може да се добијат информации за: назив на буџетски корисник од кој е извршено плаќањето, видот на трошокот согласно економската класификација, примач на средствата, на кој ден е реализирано плаќањето итн. Сетот на податоци,,Буџетски корисници” се однесува на податоци кои се во агрегирана форма и даваат информации за трошењето на буџетските средства по буџетски корисник, програма и екномска класификација.”)

Ова решение покрај тоа што ќе служи како алатка која овозможува категоризација на податоци од трансакциските бази на податоци, порталот ќе дозволи податоците да бидат поставени според спецификациите за трошење на буџетски корисник во различен формат и од други бази на податоци,  при што агрегираните податоци ќе прикажуваат споредба на одобрениот буџет и буџетот извршен на корисничко ниво, во различен временски период, но секогаш ограничен со индивидуална фискална година (од 01.01.YY до 31.12.YY). Исто така ќе се генерираат разновидни компаративни прегледи, на пример, најголемите потрошувачи (на ниво на фискална година) или тошоците на одреден буџетски корисник или група корисници, по ставка, по период итн.

ДКСК и граѓанските организации ќе развијат механизам за соработка во консултативните процеси при носењето на законите како и во процесот на избор и приоретизација на законите кои се веќе донесени, а ќе бидат предмет на антикорупциска проверка на легислативата.  ДКСК во согласност со Методологијата за антикорупциска проверка на легислативата ќе ги избира и ќе ги приоретизира законите кои ќе бидат предмет на проверка врз основа на општи критериуми или поединечни случаи. Поединечните случаи се однесуваат на сознанија или пријави и укажувања од граѓанското општество, за ризиците од можна корупција и судир на интереси во одредени законски одредби или во одредена правна област, информација за нацрт-закон што бил изложен на силно лобирање од страна на интересните групи итн.

Граѓанските организации и нивните мрежи треба да се проактивни и поактивни во оваа фаза –како преку учествување во работни групи, потоа на ниво на консултации, кога може да испраќаат коментари во име на групите кои ги застапуваат, но исто така и преку укажување до ДКСК и давање препораки за измена на законодавството.

Врз база на спроведена анализа на антикорупциското законодавство, а поаѓајќи од веќе постоечките информации на ДКСК но и на граѓанското општество, ќе се направи ревизија заради надоградба на функционалноста на регистарот. Тоа ќе биде основата за квалитативна проверка на пополнетоста на Регистарот во надлежност на ДКСК. Во меѓувреме, ДКСК ќе ја стави во функција врската меѓу електронското пријавување на анкетни листови, објавувањето на истите и регистарот. Дополнително, ДКСК со измените на ЗСК ќе создаде законска основа за редефинирање на содржината и начинот на доставување на анкетниот лист. ДКСК со други надлежни институции како УЈП, АВРСМ, Катастар, ЦРСМ, КХВ, МВР ќе го стави во функција системот на интероперабилност, како една од алатките за систематско следење на имотот за време на вршење на функцијата.